Czy działalność gospodarcza podlega podziałowi po rozwodzie? Taki przypadek ostatnio zaistniał u jednego z Klientów, któremu Kancelaria prowadzi stałą obsługę prawną. Jakie było jego rozczarowanie, że w jego przypadku prowadzona przez Niego działalność gospodarcza podlegała rozliczeniu podczas dokonania podziału małżeńskiego. Czy zawsze tak jest? Nie. Poniżej wskazówki rozwiązania dylematu: podlega podziałowi czy nie?

Przy podziale istotną kwestię odgrywa to, kiedy zostało utworzone, tj. przed czy w trakcie związku małżeńskiego.

Jeżeli ustrojem majątkowym w małżeństwie była wspólność, a małżonek rozpoczął prowadzenie firmy :
po wstąpieniu w związek, środki konieczne do prowadzenie przedsiębiorstwa były łożone ze wspólnego majątku, to w tym momencie firma stanowi wspólność małżonków. Tak jak inne rzeczy wchodzi na majątku wspólnego i podlega podziałowi.

przed zawarciem związku małżeńskiego– wtedy firma faktycznie należy do jednego z małżonków, ale nieuniknione jest, że w trakcie małżeństwa oboje łożyli do interesu – na wszystko potrzebne są dowody. Dzięki inwestycjom wzrasta wartość przedsiębiorstwa – buduje się kolejny budynek i nawet jeśli staną one na działce, która należała do jednego z małżonków, to przedsiębiorstwo rozwija się dzięki wspólnie zarobionym pieniądzom, w tym uzyskanym przez przedsiębiorcę. Należy również pamiętać, że o ile obowiązuje generalna zasada, że każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty, to jednakże wyjątek od powyższego stanowią wydatki i nakłady poczynione na przedmioty majątkowe przynoszące dochód. Ponadto, przepisy Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wprost stanowią, że nie można żądać zwrotu wydatków i nakładów zużytych w celu zaspokojenia potrzeb rodziny, chyba, że zwiększyły one wartość majątku w chwili ustania wspólności.

Jeżeli małżonkowie podpisali tak zwaną intercyzę (prawnie: umowę majątkową)
– Nawet w przypadku umowy wyłączającej wspólność majątkową małżeńską dochody uzyskiwane z przedsiębiorstwa są wspólne. Przedsiębiorca nie będzie dzielił się firmą, ale musi liczyć się z koniecznością rozliczenia dochodów oprócz tych, które wspólnie z małżonkiem skonsumował. Jeżeli dochody zainwestował w firmę, to będzie musiał je w połowie zwrócić, bo są to nakłady, których zwrotu można żądać w podziale majątku.

Podział, tryby i od czego zacząć?

Są dwie opcje do przeprowadzenia podziału albo umowny albo sądowy. Kiedy wydaje się, że małżonkowie zgodnie podchodzą do podziału, jak i to co wchodzi w majątek wspólny oraz dodatkowo to, co będzie przypadać jednemu a co drugiemu, to w grę może wchodzić umowny podział majątku. Małżonkowie powinni wtedy zawrzeć umowę działową w odpowiedniej formie, a więc jeżeli w skład majątku wspólnego objętego podziałem wchodzi przedsiębiorstwo to umowa działowa powinna mieć formę pisemną z podpisami notarialnie poświadczonymi, jeżeli natomiast podział dotyczy również nieruchomości to wówczas umowa powinna zostać zawarta w formie aktu notarialnego.
– bądźmy szczerzy, rzadko ma miejsce taka sytuacja, dlatego w tedy dochodzi do sądowego podziału majątku. Co do zasady obejmuje cały wspólnie zgromadzony majątek małżonków. Najpierw ustala m.in. skład i wartość majątku wspólnego, a następnie dokonuje faktycznego podziału.
W razie sporu co do wartości składników dzielonego majątku sąd powoła biegłego. Jest to ważny element, bo trzeba mieć na uwadze , że wartość wskazuje ten, kto pierwszy składa wniosek o podział majątku.

Podział majątku wspólnego małżonków poprzez przyznanie małżonkom poszczególnych jego składników lub przez podział fizyczny rzeczy rzadko kiedy udaje się przeprowadzić w równym stosunku, tzn. że każdy z małżonków otrzyma w naturze równo 50% wartości wspólnego majątku, dlatego w przypadku, gdy wartość przyznanych małżonkowi przedmiotów jest niższa niż wartość przysługującego mu udziału w majątku wspólnym, małżonkowi temu przysługuje roszczenie o dopłatę pieniężną. W toku postępowania sądowego małżonkowie oczywiście mogą zgłaszać swoje propozycje co do planu samego podziału.

Przedsiębiorstwo jednoosobowe a przedsiębiorstwo prowadzone przez oboje małżonków

Małżonek, który nie prowadzi działalności gospodarczej może wnosić o podział przedsiębiorstwa bądź o przekazanie mu własności niektórych przedmiotów wchodzących w skład przedsiębiorstwa lub równowartości tych składników. Przykładem może być prowadzona jednoosobowa piekarnia i piec do wypieków chleba, którego żąda małżonek „niebędący” w firmie. Sąd nie jest związany takimi postulatami stron, ponieważ każda propozycja podziału podlega ocenie sądu, Żądanie może nie zostać uwzględnione, gdyż podział majątku w ten sposób nie będzie celowy, a zgłoszony przez stronę wniosek jest bezzasadny. W takim przypadku przedsiębiorca- małżonek zostanie zobowiązany do spłaty pieniężnej do wysokości jego udziału.

Sytuacja, gdy oboje małżonkowie trudnią się w kawiarni, w takim przypadku fizyczny podział wyposażenia kawiarni może być jak najbardziej zasadny, gdyż każdy z byłych małżonków może prowadzić własną kawiarnie.

Prognozę dalszego rozwoju firmy – czy ważna? 

Tak, bo ten, kto zostanie z przedsiębiorstwem, ma jeszcze dodatkowy zysk z działającej na rynku firmy. Stanowi on o wartości Firmy. Oprócz uzyskanych dochodów można żądać rozliczenia wartości firmy. Taką opinię i metodę wyceny przeprowadza specjalnie powołany biegły. Problem z wyceną przedsiębiorstwa wynika też z tego, że w jego skład wchodzą również składniki niematerialne, np. renoma, marka, logo. Poza tym, nawet jeśli dziś przynosi straty, to nie znaczy, że za pół roku nie będzie mieć zysków. Strona może nie zgodzić się z tymi wyliczeniami i ma możliwość żądania powołania nowego biegłego, jeżeli tylko sensownie uargumentuje swoje stanowisko.

Pożytki z firmy po rozwodzie a przed podziałem majątku wspólnego

Istotną kwestią w tym zagadnieniu są zasady znoszenia współwłasności w związki z czerpaniem pożytków z rzeczy. Sąd uwzględnia rzeczywistą, rynkową zdolność kreowania przez ten majątek pożytków (zarówno naturalnych, jak i cywilnych). Natomiast dochód uzyskiwany przez współwłaściciela przedsiębiorstwa (podobnie zresztą gospodarstwa rolnego) dzięki jego osobistej pracy nie jest równoznaczny z pożytkami z tego przedsiębiorstwa i nie podlega rozliczeniu w postępowaniu działowym, tak w ostatnim wyroku uznał Sąd Najwyższy (sygn. V CSK 28/11). Oceniając zatem pożytki (dochody) płynące z przedsiębiorstwa, należy dokonać zobiektywizowanej wyceny wartości, jaką jest ono w stanie przynieść w warunkach rynkowych, z wyłączeniem osobistej pracy właściciela (współwłaściciela) przedsiębiorstwa. W przypadku zaś gdy przedsiębiorstwo nie przynosi żadnego zysku, jako zorganizowany zespół składników nie ma rynkowej wartości. Pewną wartość miały tylko poszczególne jego składniki, np. wyeksploatowane sprzęty – uwzględniane w sądowym podziale.

Jeśli jesteś przedsiębiorcą, który się rozwodzi i wiesz już, że twoja Firma podlegać będzie podziałowi i nie chcesz być stratny Kancelaria radzi iść w stronę Ugody. Nasz zespół oferuje pomoc podczas negocjacji wskażemy przedsiębiorcy najbardziej korzystny dla niego kierunek.

Zapraszamy do kontaktu.

E-mail: biuro@kancelariazemla.pl

tel: 519 556 615, 603 998 091